حلال های شیمیایی

حلال شیمیایی
حلال شیمیایی به نوعی ماده گفته می شود که می تواند حل شونده را در داخل خودش حل کند، به این ترتیب باعث ایجاد نوعی محلول خواهد شد. حلال ها به طور معمول مایع هستند، اما در انواع گاز، جامد و یا برخی از سیالات فوق بحرانی نیز وجود دارند. کاربرد حلال ها در بخش های مختلف صنعت، پزشکی، آزمایشگاه ها و غیره گسترده است. در واقع حلال شیمیایی در مواد اولیه صنایع، مواد اولیه آرایشی و بهداشتی، مواد اولیه صنایع شیمیایی و … کاربرد دارند. مثلاً حلال آپروتیک به نوعی حلال شیمیایی گفته می شود که قادر نیستند تشکیل پیوند هیدروژنی بدهند.

خرید حلال شیمیایی
برای خرید حلال شیمیایی دقت کنید که حلال ها بسیار متفاوت هستند. وقتی حلال شیمیایی حل شونده ها را در داخل خودش به طور کامل حل می کند، در نهایت یک محلول ایجاد خواهد کرد. مقدار ماده ای که به عنوان حل شونده در داخل حجم مشخص و معینی از حلال می تواند حل شود با تغییر پیدا کردن دما تغییر می یابد.
به طور معمول بین حلال و حل شونده هیچ گونه واکنش شیمیایی به وجود نمی آید و هیچ ماده جدیدی نیز تولید نمی شود، مثلا وقتی که ما آب را به عنوان یک حلال رایج در یک ماده قطبی حل کنیم از طرف نیروی حلال نیروی به مولکول های آب وارد خواهد شد، در نتیجه مولکول های آب کاملا از یک دیگر جدا می شوند و بین مولکول های ماده حل شونده آن قرار می گیرند.
از معروف ترین و پرکاربردترین حلال های معدنی آب است که به آن حلال جهانی نیز می گویند. حلال های شیمیایی نیز به صورت مایع در دمای محیط وجود دارند، اما انواع حلال های جامد مانند حلال های یونی یا حلال های گازی مانند کربن دی اکسید نیز جزو حلال ها محسوب می شوند که هنگام خرید حلال شیمیایی مهم می باشد.
حل کردن ماده ای در داخل ماده دیگر یا به نوعی ترکیب حلال و حل شونده با هدف های خاص و متفاوتی انجام می شود که عبارت هستند از:

تنظیم کردن ویسکوزیته
تغییر دادن در برخی خواص دمایی
زدودن برخی از مواد از روی سطوح خاص
استخراج کردن

خرید حلال ۴۰۲ در تهران
جهت خرید حلال ۴۰۲ در تهران دقت کنید که حلال ۴۰۲ جز حل کننده های شیمیایی خاص و ویژه دسته بندی می شود که جهت کارهای مختلفی مانند تهیه کردن قیر و لاستیک، پاک کردن تجهیزات متفاوت و مختلف صنعتی، رقیق کردن رنگ و لاک و غیره استفاده می‌ شود. در ترکیب حلال شیمیایی مانند حلال ۴۰۲، هیدروکربن هایی وجود دارد که اتم کربن های آن ها از ۷ تا ۱۲ می باشد و در ساختار آن ها از ترکیباتی مانند بنزن، تولوئن، هگزان و غیره استفاده می شود.
برای خرید حلال ۴۰۲ در تهران به فروشگاه ها و شرکت های بزرگ مانند اسپیناپس شیمی مراجعه کنید.

قیمت حلال شیمیایی
برای به دست آوردن قیمت حلال شیمیایی باید به این موضوع مهم توجه داشته باشید که حلال های شیمیایی انواع و اقسام مختلفی دارند و نوع آن ها بسیار گسترده است و به همین دلیل است که نمی‌ توان قیمت مشخصی برای آن ها در نظر گرفت، چون قطعاً قیمت حلال شیمیایی به نوع ترکیب سازنده آن، مقدار و کیفیت آن، شرکت و برند تولید کننده و مواردی از این قبیل بستگی دارد. بنابراین جهت خرید حلال شیمیایی حتماً باید به نوع آن توجه داشته باشید. مثلا جهت خرید حلال ۴۰۲ دقت داشته باشید که حلال ۴۰۲ جزو حلال های پرکاربرد و مهم است و ممکن است قیمت های بالایی نیز داشته باشد. حلال ۴۰۲ نیز همین ویژگی و خاصیت را دارد.

شرکت تامین کننده حلال شیمیایی
جهت خرید هر کدام از حلال های شیمیایی، خرید حلال آلی، خرید حلال آپرونیک، خرید حلال ۴۰۲ و غیره می توانید به شرکت اسپیناپس شیمی مراجعه کرده و محصول مورد نظر خودتان را خریداری کنید. اسپیناپس شیمی تامین‌ کننده انواع و اقسام حلال های شیمیایی می باشد و شما جهت خرید حلال شیمیایی، به دست آوردن قیمت حلال شیمیایی و آشنایی با انواع آن می توانید از نظر کارشناسان این شرکت استفاده کنید.
شرکت اسپیناپس شیمی انواع مواد اولیه شوینده، مواد اولیه صنایع غذایی، مواد اولیه سم و کودهای شیمیایی، مواد اولیه آرایشی و بهداشتی، مواد اولیه رنگ و رزین و غیره را عرضه می کند. این شرکت در واقع تامین کننده بزرگ بسیاری از مواد اولیه صنایع می باشد، بنابراین از بهترین و مناسب ترین گزینه ها جهت خرید حلال شیمیایی مانند خرید حلال آلی، خرید آپروتیک، خرید حلال ۴۰۲ و غیره محسوب می شود.

انواع حلال شیمیایی
وقتی قصد انتخاب حلال شیمیایی مانند حلال عالی، حلال ۴۰۲، حالا آپروتیک و… را داریم باید این حلال ها را بر اساس نوع ماده حل شونده و هم چنین اهدافی که مدنظر داریم، انتخاب کنیم. مثلاً اگر یک نوع حل کننده قطبی را برای نوعی ماده غیر قطبی انتخاب کنیم، کار ما اشتباه است. یا اگر قصد داریم ماده به وجود آمده از ترکیب حلال و حل شونده را در یک واکنش وارد کنیم، باید به اثرات و واکنش هایی که توسط این دو نوع ماده ایجاد شده است، دقت کافی داشته باشیم تا در اثر واکنش مواد شیمیایی با یک دیگر دچار مشکل نشویم.
در یک دسته بندی خاص و مناسب جهت انواع مختلف حلال شیمیایی آن ها را به دو نوع حلال آلی مانند مواد حاوی کربن و حلال معدنی یعنی مواد غیر کربنی دسته بندی می کنند. اما در نوع دیگری از دسته بندی حلال ها به صورت قطبی یا غیر قطبی تقسیم بندی می شوند که در این قسمت به توضیح جداگانه هر کدام از آن‌ ها خواهیم پرداخت.

انواع حلال آلی
حلال آلی خودش به چندین دسته مختلف حلال آلب، هیدروکربنی، هالوژنی و اکسیژنی دسته بندی می شود.

حلال هیدروکربنی
حلال هیدروکربنی دو دسته آروماتیکی و حلال آلی آلیفاتیک دارد. حلال آلی را معمولاً از نفت خام به دست می آورند، گاهی اوقات به صورت مواد ترکیبی از این مواد متفاوت استفاده می شود، مثلاً پارافین خطی ویسکوزیته پایینی دارد اما پارافین شاخه دار دارای ویسکوزیته بالا است و خواص دمایی آن پایین است. وقتی این دو مواد حلال را با یک دیگر ترکیب کنیم، یک ویسکوزیته خوب و مناسب در کنار خواص دمایی پایین به دست می آید.

آلیفاتیک ها
آلیفاتیک ها موادی هستند که دارای حلقه های آروماتیک نیستند، مانند آلکن ها و آلکان ها.

سیکلو هگزانول
سیکلو هگزانون ها مایع می باشند که بی رنگ، روغنی و رنگ متمایل به زرد دارند. این ماده جزء حلال های پرکاربرد است، مثلا برخی از آن ها مانند سولونت جهت تولید کردن سلولز، علف کش ها، رزین های طبیعی، واکس ها، رزین های سنتزی، چربی ها و غیره استفاده می شوند.

حلال آروماتیک
حلال های آروماتیک را در زیر برای شما معرفی می‌ کنیم.

بنزل
شاید بتوان بنزن را ساده ترین نوع حلال شیمیایی آروماتیک دانست که علی رغم خطرات و اثرات مضری که دارد اما به علت ساختار مولکولی خاص، استفاده های فراوانی نیز دارد. از این حلال جهت ساخت تایر و لاستیک، ساخت رنگ، صنعت چاپ، چسب، تولید رزین، استایرن، نایلون و غیره استفاده می کنند. از انواع ترکیب های صنعتی بنزن جهت پاک کردن چربی و گریس از روی سطوح استفاده می شود.

تولوئن
نوع دیگری از حلال شیمیایی آروماتیک تولوئن است که دارای کاربردهای خوب و بسیار زیادی در صنایع می باشد. این ماده نیز برای سلامت انسان ها خطرناک و مضر است، اما قابلیت ها و خاص خوب آن موجب شده است که جهت حل کردن برخی از ترکیبات مورد استفاده قرار بگیرد، مثلاً در تولید کردن انواع سوخت ها، پارچه و چرم، برخی از محصولات پاک کننده صنعتی و خانگی، مواد روان کننده گریس ها و غیره استفاده می شود. این حلال آلی جزء حلال های مهم و پرکاربرد محسوب می شود.

حلال های شیمیایی اکسیژنی
حلال شیمیایی اکسیژن موادی مانند مواد الکلی، گلیکول اترها، آلدهیدی، استرها و غیره قرار می‌ گیرند که هر کدام کاربردهای خاص خودشان را دارند.

اتانول آمین
تانول امین در ساختار خودش دارای یک گروه آمینی و یک گروه الکلی می باشد، همین خاصیت موجب شده است که دی اتانول آمین، مونو اتانول آمین و تری اتانول آمین در صنایع مختلف به طور گسترده و فراوان استفاده شوند. از عمده کارهایی که این مواد به عنوان حلال شیمیایی استفاده می شوند حذف کردن گوگرد از گازهای خروجی پالایشگاه ها می باشد. از موارد دیگر کاربرد آن می توان به تولید مواد شوینده ها، امولیسفایرهای صنعت نساجی و غیره اشاره کرد.

ایزوبوتانول
ایزوبوتانول نوعی الکل آلیفاتیک می باشد که در دمای اتاق به صورت مایع است و رنگ تقریبا شفافی دارد. خواص شیمیایی و فیزیکی ایزوبوتانول از این حلال نوعی حلال شیمیایی عالی ساخته است که در ساخت موادی مانند تینر، حل کننده های رنگ، طعم دهنده مواد غذایی، پولیش ماشین و غیره استفاده می شود.

متیل اتیل کتون
بوتانول یا متیل اتیل کتون در صنعت انواع پوشش دادن جامدات و ساخت رنگ استفاده می‌ شود که معمولاً به صورت بیش تر از نصف از این مواد مصرف می شود. از کاربردهای آن می توان در ساخت پلیمر و سیمان اشاره کرد.

حلال شیمیایی هالوژنی
حلال های شیمیایی هالوژنی در ساختار خودشان برخی از عناصر گروه هالوژن ها مانند برم، کلر و غیره را دارند. این حلال ها عبارت هستند از:

متیلن کلراید
این ماده بی رنگ، فرار و بسیار سمی است که قابلیت بالایی در جهت حل کردن چربی ها و گریس دارد و از آن جهت پاک کردن سطوح از آلودگی های مختلف در تجهیزات ریل قطار، هواپیماها، تجهیزات خودروی و غیره استفاده می کنند. بخاری که هنگام پاک کردن روغن و گریس از روی تجهیزات از این ماده شیمیایی به وجود می آید، با فشار بالایی بر روی سطوح اعمال می شود و در نهایت چربی ها را از بین می برد. به علت پاک کنندگی این حلال از آن در ساخت پلاستیک، رنگ جوهر، چاپ فیلم عکاسی و غیره نیز استفاده می کنند.

پرکلرو اتیلن
حلال شیمیایی پرکلرو اتیلن دارای بوی ملایم و رنگی شفاف است، قابلیت حل کردن گریس و روغن را دارد و به عنوان یک پاک کننده در خشکشویی ها نیز جهت از بین بردن لکه ها و چربی ها کاربرد دارد. از ویژگی‌ های خوب این حلال می‌ توان به فراریت بالای آن و هم چنین قابلیت حل کردن آلودگی ها اشاره کرد.

حلال شیمیایی ویژه
دسته دیگری از حلال ها به عنوان حلال های شیمیایی ویژه شناخته می شوند. در واقع این حل کننده ها هیدروکربن هایی هستند که تعداد اتم کربن های آن ها از ۷ تا ۱۲ می باشد و در ساختار خودشان موادی مانند تولوئن، هگزان، بنزن و غیره دارند. این مواد در صنعت با نام‌ های مختلف حلال ۴۰۲، ۴۰۶، ۴۰۳ و غیره نیر شناخته شده اند و بیش تر استفاده آن ها جهت پاک کردن تجهیزات مختلف صنعتی، رقیق کردن رنگ و لاک، تهیه کردن لاستیک و قیر و غیره می باشد.

حلال قطبی
حلال قطبی شامل حلال‌هایی است که ذرات تشکیل دهنده آن‌ها قطبی می‌باشد. در واقع این حلال‌ها از طریق نیروی جاذبه الکتروستاتیکی می‌توانند یکدیگر را به راحتی جذب کنند. از حلال‌های قطبی بسیار پرمصرف در طبیعت می‌توان به آب اشاره کرد که به عنوان رایج‌ترین حلال محسوب می‌شوند. تمامی مواد حل شونده قطبی چنین قابلیتی دارند تا در تمامی حلال‌های قطبی به راحتی حل شده و تشکیل یک محلول قطبی را دهند.
به طور کلی حلال خود یک ماده‌ای است که تمامی حل شونده‌ها را می‌تواند در خود حل کند و در نتیجه باعث ایجاد یک محلول می‌شود. حلال‌ها معمولاً یک نوع مایع، جامد، گاز یا یک مایع فوق بحرانی نیز می‌توانند باشند. برخلاف حلال‌های قطبی در حلال‌های غیر قطبی بین ذرات تشکیل دهنده آنها نیروی جاذبه ضعیف واندروالسی وجود دارد.
حلال‌های قطبی را در صنایع مختلف مواد شوینده، عطرها، صنعت دارویی، نفت و گاز، صنعت شیمیایی، صنعت تولید پاک کننده‌ها، چسب و غیره می‌توان استفاده کرد. حلال‌های قطبی خود در دو نوع پروتئیک و آیروتیک هستند. نوع اول یک سر قطبی و یک دنباله غیر قطبی دارند که به شدت آبدوست هستند. متانول پروپانول و اسید استیک نمونه‌هایی از حلال‌های قطبی پروتئیک محسوب می‌شوند.
اما حلال‌های دوقطبی آپروتیک ترکیباتی هستند که مولکولی با گشتاور دو قطبی بزرگ دارند. استون، استات اتیل و حتی دی متیل فرمومید نمونه‌هایی از حلال‌های قطبی آپروتیک به شمار می‌روند. هر یک از این حلال‌های قطبی در فرمولاسیون انواع دارو، مواد شوینده، صنعت لاستیک سازی، لاک ناخن، صنعت آرایشی و بهداشتی، صنعت تولید رنگ، خودروسازی، جوهر و غیره کاربرد دارند.

حلال اپروتیک
هم اکنون شاهد استفاده از حلال‌های بسیار مختلفی در صنایع گوناگون هستیم. حلال‌های پروتیک نمونه‌ای از انواع حلال‌های مخصوصی هستند که می‌توانند یون اچ مثبت را به وجود بیاورند. در چنین حلال‌هایی اتم هیدروژن با اکسیژن و اتم نیتروژن می‌تواند به راحتی پیوند برقرار کنند. به طور کلی حلال پروتئیک امروزه سطح کاربرد بسیار زیادی دارد. تمامی انواع حلال‌های شیمیایی مواد و املاح دیگر را به راحتی در خود حل خواهند نمود.
حاصل این انحلال حلال پروتیک و دیگر انواع مواد حل شونده در این حلال را محلول می‌گویند. قدرت انحلال املاح در این حلال‌ها به دما بستگی دارد و معمولاً دما رابطه مستقیمی با قدرت انحلال آنها خواهد داشت.
تمامی انواع حلال‌ها برای کاربردهای مختلفی به تولید می‌رسند و حلال پروتیکی نیز برای کاربرد خاصی تولید شده‌اند. حلال‌های آپروتیک برخلاف حلال‌های پروتیک هرگز قدرت تشکیل پیوند هیدروژنی را نخواهند داشت.
در تمامی موادی که می‌توان از حلال‌های پروتئیک استفاده نمود، حلال‌های اپروتیک کاربردی ندارند. این دسته از حلال‌ها نیز شامل انواع مواد و ترکیبات شیمیایی مختلفی می‌شوند که استون و دی کلرومتان نمونه‌هایی از حلال‌های آپروتیک به شمار می‌روند. این حلال‌ها نیز مشابه حلال‌های پروتئیک، یون‌ها را با قدرت بسیار بالایی در خود حل می‌کنند‌.
چنین حلال‌هایی هرگز از خود پروتون آزاد نخواهند کرد و به عنوان یک ماده حلال ساده خواهند بود. در مکان‌هایی که قطبیت اندازه‌گیری می‌شود با کمک ثابت دی الکتریک مورد توجه است و به عنوان یک گیرنده پروتون عمل می‌کنند. تقریباً می‌توان گفت فاقد اتم هیدروژن قابل تجزیه می‌باشند. در این یون‌ها کمبود هیدروژن اسیدی وجود دارد و باعث شده یون هیدروژن از خود آزاد نکند. هگزون نیز نمونه‌ای از حلال‌های اپروتیک محسوب می‌شود.

حلال رنگ پودری
حلال‌ها شامل انواع مختلفی هستند؛ اما حلال رنگ پودری به عنوان یکی از کاربردی‌ترین آنها است. حلال پودری به صورت حلال در چربی، الکل، آب و غیره وجود دارد. این حلال‌ها را در گریدهای مختلف می‌توانید برای کاربردهای متنوع خود تهیه کنید. تمامی انواع حلال‌ها یک نوع مایع فرار هستند که باعث سهولت کار می‌شوند. حلال‌های رنگ نیز به منظور بهتر و راحت‌تر شدن کار با رنگ و رزین‌ها هستند.
استفاده از رنگ‌های پودری امروزه بسیار مورد توجه است، از این رو در کنار آنها از حلال‌های مخصوصی نیز استفاده می‌کنند که قدرت انحلال آنها بیشتر بوده و کار را برای شما راحت‌تر خواهد نمود. استفاده از رنگ‌ها به ویژه رنگ‌های پودری بدون حلال‌ها یا انحلال آنها به سبب غلظت بالا هرگز امکان‌پذیر نیست. حلال‌ها در صنایع بسیار مختلفی کاربرد دارند که صنعت رنگسازی یکی از مهم‌ترین آنها به شمار می‌رود.
از آنجایی که رنگ برای بسیاری از حوزه‌ها اهمیت بسیار زیادی دارد و سهولت رنگ‌کاری و رساندن آن به غلظت استاندارد مورد توجه است؛ حلال‌ها نیز محبوبیت پیدا کرده‌اند. البته توجه داشته باشید که حلال رنگ پودری نیز همانند حلال رنگ‌های معمولی می‌تواند در دسته‌بندی‌های بسیار مختلفی قرار بگیرد.
رنگ‌های پودری خود شامل رنگ‌های مخصوصی هستند که از نظر ظاهر تنوع بسیار زیادی دارند. این رنگ‌ها به صورت پودری تهیه می‌شوند و با استفاده از جریان الکتریسیته و باردار کردن پودر با کمک فشار هوا روی سطح مورد نظر پاشیده خواهند شد. اما در هر صورت بایستی این رنگ‌ها به یک غلظت استانداردی برسند که تنها با کمک حلال رنگ پودری می‌توان رنگ‌های پودری را به این غلظت استاندارد رساند.

حلال کربن
حلال‌ها شامل موادی هستند که قابلیت حل شدن دیگر مواد را در خود خواهند داشت. پس از حل شدن نیز هیچ واکنشی بین حل کننده و حل شونده به وجود نمی‌آید و هیچ ماده جدیدی نیز از آنها تولید نمی‌شود. حلال‌ها خود انواع مختلفی دارند که آنها را با در نظر قرار دادن مشخصات مختلفی دسته‌بندی کرده‌اند.
حلال کربن شامل مایعات فرموله شده‌ای هستند که می‌توانند دیگر مواد حل شونده را به راحتی در خود حل کنند. چنین موادی می‌توانند دی اکسید کربن را از مخلوط گازهای دیگر به راحتی استخراج نمایند. این نوع حلال‌ها مدت‌هاست که در صنایع مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند.
حلال‌های کربن را می‌توان به عنوان با ارزش‌ترین فناوری جذب کربن بر شمرد. تمامی انواع حلال‌ها به صورت مایع قدرت انحلال بالاتری دارند. حلال‌ها را در صنایع بسیار مختلفی می‌توان استفاده کرد که نوع کاربرد آن‌ها بسته به سطح کیفیت و دیگر مشخصات حلال است.
این مخلوط شیمیایی مایع می‌تواند به سرعت تخریب شود. این رقیق کننده‌ ها با ترکیب چندین نوع حلال می‌توانند کاربردهای مفیدتر و قدرتمندتری را برای صنایع مختلف داشته باشند. بهترین حلال موجود در بازار حلالی است که قدرت انحلال مواد حل شونده دیگر در آن بسیار زیاد است. حلال‌ها حتی در رنگ‌های بسیار مختلف و با غلظت‌های مختلفی هستند که بر اساس نوع کاربرد باید به تمامی این ویژگی‌ها و مشخصات محصول توجه داشته باشید.

انواع حلال‌های شیمیایی و نمونه‌های مهم

در صنایع داروسازی، آرایشی، شیمیایی، نفتی، رنگ‌سازی و بسیاری دیگر، موادی استفاده می‌شود که می‌توانند موجب انحلال یک یا چند ماده‌ی دیگر شوند، این مواد حلال‌های شیمیایی‌اند. وقتی به این ترکیبات شناخت دقیق‌تری پیدا شود، درک بهتری درخصوص فعل‌وانفعال مواد در واکنش‌های شیمیایی و تولید محصولات به ما می‌دهند؛ همچنین این شناخت باعث می‌شود ایمنی را به‌وقت کار با آن‌ها رعایت کنیم.

ماده‌ای که در محلول حل می‌شود را «حل‌شونده» گویند و ماده‌ای که موجب حل‌شدنش شده و آن را در خود حل می‌کند، «حلال» می‌نامند.

حلال‌های قطبی و غیرقطبی

موادی مانند آب و الکل‌ها و استون که مولکول‌های با بار جزئی مثبت و منفی دارند، حلال‌های قطبی‌ نامیده می‌شوند.

هگزان، بنزن، روغن سیلیکون و مانندشان که تفکیک باری در آن‌ها وجود ندارد، حلال‌های غیرقطبی‌اند که می‌توانند در خود، ترکیبات آلیِ غیرقطبی را حل کنند. آشنایی دقیق‌تر با این‌دست حلال‌ها، در صنایع نفتی و آرایشی و همچنین  روان‌سازها نقشی به‌مراتب بسیار مهم دارد.

درک تفاوت میان این دو نوع، برای انتخاب حلال مناسب بسیار ضروری است. مثلاً در صنایع آرایشی، روغن سیلیکون به‌عنوان یک حلال غیرقطبی عالی برای ترکیبات آب‌گریز استفاده می‌شود، چرا که باعث ایجاد بافت نرم و درخشان در محصولات مراقبت از پوست و مو می‌شود.

فرآیندهای شیمیایی و نقش حلال‌ها

اینکه چه حلالی برای هر فرایند شیمیایی انتخاب شود، بسیار مهم است. بعضی واکنش‌ها فقط به یک حلال خاص نیاز دارند؛ همچنین سرعت و بازده واکنش از خواص فیزیکی و شیمیایی حلال مستقیماً اثر می‌پذیرد و این خواص می‌تواند ویسکوزیته (غلظت یا چسبندگی مایع) و نقطه جوش و فشار بخار باشد.

گفتنی است که حلال‌هایی با خاصیت بازی یا اسیدی وجود دارند. به‌عنوان مثال، بازِ آلی ضعیفی مانند تری اتیل آمین (Triethylamine) هم نقش یک حلال را بازی می‌کند و هم در برخی واکنش‌ها می‌تواند یک کاتالیزور باشد. ترکیبی که معمولاً در سنتزهای آلی کاربرد فراوان دارد، مانند واکنش‌های آلکیلاسیون و آسیلاسیون.

حلال‌ها؛ خواص فیزیکی و شیمیایی

به هنگام انتخاب یک حلال، خواص مهمی که در نظر گرفته می‌شود عبارت‌اند از:

۱. شاخص قطبیت که قابلیت حل‌کردن مواد قطبی یا غیرقطبی را تعیین می‌کند.

۲. نقطه جوش که در جداسازی و بعد از واکنش مهم است.

۳. سمیت حلال که باید به آن توجه داشت: حلال‌هایی مانند متیلن کلراید (Methylene chloride) هستند که علاوه بر کاربرد فراوانی که دارند، سمی بوده و به‌هنگام کار با آن‌ها باید احتیاط کرد.
برای تولید چسب و پاک‌کننده‌ها و رنگ‌بَرها از متیلن کلراید که یکی از اجزای مهم در تولید آن‌هاست، استفاده می‌شود. از این ماده که توانایی قدرتمندی در حل‌کردن رزین‌ها و پلیمرها دارد، در صنایع بسیاری به‌عنوان حلال با رتبه برتر استفاده می‌شود؛ اما باید دانست در صورت داشتن تماس طولانی با آن، سیستم عصبی می‌تواند آسیب ببیند و وجود تهویه مناسب در محیط کار از الزاماتی است که باید در نظر گرفت.

حلال‌هایی که در صنایع دارویی و آرایشی و شیمیایی استفاده می‌شود

 برای حل‌کردن ترکیبات مختلف در صنایع آرایشی، به حلال‌هایی نیاز است‌‌ که خطری برای پوست نداشته باشد و مشکلی ایجاد نکند. ایزوپروپیل الکل (Isopropyl alcohol) در این صنعت کاربرد بسیاری دارد و از جمله حلال‌های رایج است. این ماده که در ساخت عطرها و اسپری‌ها و پاک‌کننده‌ها به کار می‌رود، خاصیت ضدعفونی‌کننده دارد. ایزوپروپیل الکل حلّالی قطبی و اثرگذار بوده که چون سریعاً تبخیر می‌شود، از چربی یا رطوبت اثری باقی نمی‌گذارد.

همین‌طور از بوتیل گلایکول (Butyl glycol) هم اکثراً برای ساخت رنگ‌ها، جوهرها و پاک‌کننده‌ها استفاده می‌شود، حلالی که ویسکوزیته مناسب دارد و به‌خوبی با آب و روغن‌ها ترکیب می‌شود. بوتیل گلایکول یک پخش‌کننده رنگ قوی در صنایع پوششی است که موجب پخش‌شوندگی یکنواختِ رنگ روی سطوح می‌شود.

شناخت اصولی انواع حلال و حل‌شونده‌ها چه اهمیتی دارد؟

رابطه بین حلال و حل‌شونده اهمیت دارد و درک آن به‌ویژه در شیمی بسیار موثر است. به‌عنوان نمونه می دانیم که نمک که یک ترکیب یونی است، خیلی ساده در آب حل می‌شود؛ اما این روغن‌هایند که حل‌شوندگی بهتری در حلال‌های غیرقطبی دارند. در فرآیندهایی مثل استخراج مایع-مایع و کروماتوگرافی (تکنیک جداسازی اعضای یک مخلوط)، این اصل، ساده اما مهم است.

مثالی بسیار خوب از حلال‌های غیرقطبی، روغن سیلیکون است که توانایی نگهداری ترکیبات آب‌گریز را به‌خوبی دارد؛ خاصیتی که از تبخیر آب از سطح پوست در محصولات بهداشتی جلوگیری می‌کند.

استفاده از حلال‌ها و رعایت نکات ایمنی

عمده حلال‌ها خطرات زیست‌محیطی یا بهداشتی دارند؛ این در حالی است که بر کاربرد وسیع آن‌ها نمی‌شود چشم پوشاند. در ادامه نمونه‌هایی آورده می‌شود.

متیلن کلراید امکان ابتلا به سرطان را پدید می‌آورد.

ایزوپروپیل الکل اگر بیش از حد تنفس شود، تحریک‌پذیری ایجاد می‌کند.

تری اتیل آمین ماده‌ای است که در وقت کار با آن باید از تهویه مناسب استفاده شود، زیرا بخارات تند و تحریک‌کننده دارد.

برای کاهش خطرات بسیار ضروری است که سمیت و خواص و چگونگی استفاده از هر حلال را شناخت.

 حلال‌های عالی در صنایع گوناگون

در ادامه به تعدادی از حلال‌های پرکاربرد در صنایع مختلف اشاره می‌‌شود.

ایزوپروپیل الکل: حلالی قطبی که در ضدعفونی‌کننده‌ها و نیز به‌عنوان حلال عطرها کاربرد دارد.

بوتیل گلایکول: حلالی دوگانه (قطبی و غیر قطبی) که به‌عنوان حلال رنگ و پوشش استفاده مي‌شود.

روغن سیلیکون: حلال غیرقطبی برای محصولات آرایشی و روان‌کننده‌ها

متیلن کلراید: این حلال کم‌قطب است و در پاک‌کننده‌های صنعتی کاربرد دارد.

تری اتیل آمین: یک باز آلی که کاربرد اصلی‌اش به‌عنوان کاتالیزور و حلال در سنتز آلی است.

فرآیندهای نوین صنعتی و جایگاه حلال‌ها

امروزه دیگر یک حلال صرفاً بر مبنای حل‌کنندگی انتخاب نمی‌شود و عوامل دیگری، از جمله قابلیت بازیافت و سازگاری با محیط زیست و همچنین ایمنی دخیل شده است. در نانوفناوری‌، داروسازی‌ پیشرفته، استخراج انتخابی و صنایع الکترونیک که از جمله فرایندهای جدیدند، حلال‌هایی نیاز است که علاوه بر عملکرد دقیق‌تر، با محیط زیست هم سازگار باشند.

چگونه بر اساس ویژگی حل‌شونده، حلال انتخاب کنیم؟

اگر می‌خواهید حلال مناسبی انتخاب کنید، مهم است که ویژگی‌های حل‌شونده را نیز در نظر داشته باشید. ترکیباتی وجود دارند که فقط در حلال خاصی حل می‌شوند. مثلاً ترکیبات یونی حل‌شوندگی بهتری در حلال‌های قطبی مانند آب یا الکل‌ها دارند، و روغن‌ها و موم‌ها که ترکیبات آلی غیرقطبی‌‌اند در تولوئن، هگزان یا روغن سیلیکون که حلال‌های غیرقطبی‌اند، حل می‌شوند. ترکیباتی هم هستند که قطبیت متوسط دارند و این امکان وجود دارد که به حلال‌های دوگانه مانند بوتیل گلایکول نیاز داشته باشند.

چگونه با استفاده از حلال‌ها فرآیندهای جداسازی ممکن می‌شود؟

از حلال‌ها هم برای «حل‌کردن» مواد و هم برای «جداسازی» و استخراج و تصفیه در صنایع استفاده می‌شود. مثلاً برای انتقال ترکیبات خاصی از یک فاز به فاز دیگر در استخراج مایع-مایع، دو فاز حلالی با قطبیت‌های متفاوت استفاده می‌شوند. در صنایع بیوتکنولوژی و دارویی این تکنیکی کاربردی است.

خطرات زیست‌محیطی

حلال‌هایی در رده مواد خطرناک، مثل متیلن کلراید وجود دارند که بسیار پایدار و تجزیه‌ناپذیرند. این مواد به منابع آبی و خاکی نفوذ کرده و در محیط باقی می‌مانند. در ادامه پیشنهادهایی برای مدیریت بهتر این حلال‌ها مطرح می‌شود.

این حلال‌ها بهتر است که‌ بازیافت و بخارات آن تصفیه شود.

 از سیستم‌های بسته در کنار تهویه مناسب استفاده شود.

می‌توان حلال‌های کم‌خطر یا بیولوژیکی را جایگزین آن کرد.

حلال‌های شیمیایی در آینده

امروزه، نگرانی‌های زیست‌محیطی بسیاری درخصوص استفاده از حلال‌های شیمیایی وجود دارد که صنایع را به سمت استفاده از حلال‌های سبز و بیولوژیکی سوق داده است. این حلال‌ها مانند اتانول زیستی یا استرهای گیاهی ترکیبات طبیعی دارند و با محیط‌زیست به‌نسبت سازگارترند. همچنین موادی مثل میکروحلال‌ها یا حلال‌های یونی مطرح شده‌اند که در جایگاه خود به‌عنوان نوآوری‌هایی شناخته می‌شوند و احتمالاً در آینده نزدیک جای حلال‌های سنتی را اشغال کنند.