متیلن کلراید چیست؟

روش تولید متیلن کلراید

روش تولید متیلن کلراید به این صورت است که این ترکیب به طور طبیعی در طبیعت یافت می‌شود، اما به دلیل هزینه‌های بالا و محدودیت منابع، این روش کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

روش اصلی و مهم‌تر تولید متیلن کلراید شامل واکنش متان یا کلرو متان با گاز کلر در دمای ۴۰۰ تا ۵۰۰ درجه سانتی‌گراد است. در این واکنش، علاوه بر متیلن کلراید، تترا کلرید کربن، کلروفرم، کلرومتان و اسید کلریدریک نیز به عنوان محصولات جانبی تولید می‌شوند. سپس مخلوط واکنش از طریق تقطیر جدا شده و متیلن کلراید خالص به دست می‌آید.

[ خرید متیلن کلراید ]

CH4 + Cl2 → CH3Cl + HCl

در ادامه، با کلراسیون مجدد کلرومتان، متیلن کلراید تولید می‌شود و در صورت ادامه واکنش، محصولات جانبی دیگری نیز به دست می‌آیند.

CH3Cl + Cl2 → CH2Cl2 + HCl
CH2Cl2 + Cl2 → CHCl3 + HCl
CHCl3 + Cl2 → CCl4 + HCl

واکنش‌های شیمیایی متیلن کلراید شامل واکنش با فلزات قلیایی یا قلیایی خاکی است که به شدت واکنش می‌دهد و در حضور محلول قلیایی آبی به فرمالدئید هیدرولیز می‌شود. همچنین، واکنش‌های آلکیلاسیون از هر دو سمت عامل‌دار می‌شوند و فرآیند آلکیلاسیون با جانشینی دوگانه همراه است.

نکات ایمنی مرتبط با متیلن کلراید

متیلن کلراید (دی کلرو متان) یک ماده شیمیایی با سمیت نسبتاً کم است، اما بخارات آن می‌تواند به شدت سیستم تنفسی را تحریک کند. این ماده از طریق پوست نیز جذب می‌شود؛ بنابراین، افرادی که با متیلن کلراید کار می‌کنند باید از تجهیزات حفاظتی مانند دستکش، ماسک، لباس کار با آستین بلند و عینک محافظ استفاده کنند. تماس طولانی‌مدت با این ماده ممکن است خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهد.

بسته‌بندی و نگهداری متیلن کلراید

متیلن کلراید معمولاً در بشکه‌های فلزی یا پلیمری با ظرفیت ۲۲۰ لیتر بسته‌بندی می‌شود. قیمت این ماده شیمیایی بر اساس شرایط بازار و میزان عرضه و تقاضا تعیین می‌گردد.

برای نگهداری متیلن کلراید، باید آن را در انبارهای خشک و خنک و دور از منابع گرما و حرارت نگهداری کرد. این ماده باید در سایه یا در قفسه‌های محافظت شده از نور خورشید ذخیره شود. همچنین، ظروف حاوی این ماده باید همیشه درب بسته و محکم داشته باشند تا از نشت و تبخیر جلوگیری شود.

چگونه از نشت متیلن کلراید جلوگیری کنیم؟

برای جلوگیری از نشت متیلن کلراید، ابتدا باید بشکه‌ها و ظروف حاوی این ماده را از هرگونه ضربه یا فشار محافظت کنید. درب بشکه‌ها باید همیشه محکم بسته باشد.

در صورت نشت این ماده، می‌توانید با چند روش ساده نشتی را کنترل کنید. ابتدا طبق مقررات محلی برای دفع و کنترل مواد شیمیایی خطرناک عمل کنید. تمامی کارکنان را از محل خارج کنید و از روش‌های ایمن برای مهار نشتی استفاده کنید.
برای مهار نشتی متیلن کلراید می‌توانید از خاک، مواد خشک یا ماسه خشک استفاده کنید. همچنین، انبار یا محلی که نشتی در آن رخ داده را با تهویه مناسب پاکسازی کنید.

کاربردهای متیلن کلراید در مصارف غیر صنعتی

متیلن کلراید یا دی کلرومتان در بسیاری از زمینه‌های غیر صنعتی، از جمله در خانه‌ها، داروسازی، تولید اسباب‌بازی‌ها و وسایل ورزشی مورد استفاده قرار می‌گیرد.در ادامه به بررسی این کاربردها می‌پردازیم:

• کاربردهای خانگی: متیلن کلراید در خانه‌ها برای حذف رنگ‌ها و لاک‌ها از سطوح مختلف و همچنین برای براق کردن سرامیک‌ها و وان‌ها استفاده می‌شود. با این حال، باید توجه داشت که آژانس حفاظت از محیط زیست ایالات متحده (EPA) استفاده از این ماده را در پاک‌کننده‌های رنگ برای مصرف‌کنندگان ممنوع کرده است.
• کاربردهای داروسازی: در صنعت داروسازی، متیلن کلراید به عنوان یک حلال در فرآیندهای تولید و همچنین به عنوان یک عامل پوشش‌دهنده برای قرص‌ها استفاده می‌شود.

کاربردهای دی کلرو متان در صنایع مختلف

دی کلرو متان (متیلن کلراید) در صنایع مختلفی کاربرد دارد:

در صنایع غذایی و آشامیدنی: این ماده برای تولید ادویه‌جات، عصاره مالت برای آبجو، عصاره گیاه رازک، جداسازی روغن از دانه‌های روغنی، طعم‌دهنده قهوه، استخراج کافئین از قهوه و چای و به عنوان ضدعفونی‌کننده در برخی محصولات کشاورزی استفاده می‌شود.

در صنایع شوینده: دی کلرو متان به عنوان حلال در تولید کفش و زیره کفش کاربرد دارد. همچنین در صنایع رنگ و رزین، به عنوان حلال برای پاک کردن رنگ استفاده می‌شود. در داروسازی و آزمایشگاه‌های تحقیقاتی نیز این ماده به عنوان حلال یا ماده کمکی در فرآیندهای شیمیایی مانند تولید پلی‌کربنات و تری‌استات به کار می‌رود.
دی کلرو متان به دلیل فراریت بالا در اسپری‌های رنگ و حشره‌کش نیز استفاده می‌شود. همچنین در تولید فیلم استات، الیاف مصنوعی، چسب متیلن کلراید، جوهر چاپ و تخته مدار چاپی کاربرد دارد. به طور کلی، دی کلرو متان به عنوان یک حلال فرآیندی در صنایع مختلف به کار می‌رود و نقش مهمی در تولید و فرآوری محصولات مختلف دارد.

کاربردهای متیلن کلراید در صنایع غذایی

متیلن کلراید در تولید مواد غذایی و نوشیدنی‌ها نقش مهمی ایفا می‌کند. این ماده می‌تواند در فرآیند تولید ادویه‌ها، عصاره مالت برای آبجو و سایر چاشنی‌ها مورد استفاده قرار گیرد.

از دیگر کاربردهای متیلن کلراید می‌توان به جداسازی روغن از دانه‌های روغنی، استخراج کافئین از قهوه و تولید قهوه و چای بدون کافئین اشاره کرد. در این فرآیند، دانه‌های قهوه با یک حلال آلی مانند متیلن کلراید شسته می‌شوند. همچنین، این ماده به عنوان حلال در استخراج ادویه‌های روغنی نیز به کار می‌رود.

کاربردهای متیلن کلراید در یک نگاه

متیلن کلراید (MC) به عنوان یک حلال در صنایع مختلف کاربردهای گسترده‌ای دارد. در زیر به برخی از این کاربردها اشاره شده است:

• حلال پاک‌کننده رنگ‌ها: متیلن کلراید به عنوان حلال برای پاک کردن رنگ‌ها استفاده می‌شود.
• مواد شوینده: در تولید زیره و کفی کفش به کار می‌رود.
• اسباب‌بازی و وسایل ورزشی: در تولید اسباب‌بازی‌ها و وسایل ورزشی کاربرد دارد.
• رنگ، رزین و چسب: به عنوان حلال در پاک کردن رنگ‌ها و در تولید رزین و چسب استفاده می‌شود.
• صنایع شیمیایی: به عنوان حلال یا ماده کمکی در فرآیندهای شیمیایی مختلف به کار می‌رود.
• اسپری رنگ و حشره‌کش: در تولید اسپری‌های رنگ و حشره‌کش به دلیل فراریت بالا استفاده می‌شود.
• فیلم‌های عکاسی، قهوه و چای، فوم یورتان: در تولید فیلم‌های عکاسی، فرآوری قهوه و چای و تولید فوم یورتان کاربرد دارد.
• حذف‌کننده رنگ و چسب: برای حذف رنگ و چسب از سطوح مختلف استفاده می‌شود.
• حذف روان‌کننده و گریس: برای پاک کردن روان‌کننده‌ها و گریس از سطح فلزات به کار می‌رود.
• مواد آئروسل: در تولید مواد آئروسل استفاده می‌شود.
• صنایع شیمیایی و دارویی: به عنوان حلال در صنایع شیمیایی و دارویی کاربرد دارد.
• تولید فوم و اسفنج: در تولید فوم پلی‌یورتان، ساخت کفپوش‌ها و به عنوان گاز در تولید فوم‌های پلی‌اتان و فوم‌های گرم و سرد (ابر و اسفنج) استفاده می‌شود.
• ضدعفونی‌کننده: به عنوان ضدعفونی‌کننده در برخی محصولات مورد استفاده قرار می‌گیرد.

این موارد تنها بخشی از کاربردهای گسترده متیلن کلراید در صنایع مختلف هستند.

متابولیسم و متیلن کلراید (Methylene Chloride)

متیلن کلراید (دی کلرومتان) از طریق استنشاق و تماس پوستی به سرعت وارد بدن می‌شود. این ماده به دلیل تبخیر سریع، به راحتی در هوا پخش شده و از طریق تنفس جذب بدن می‌شود.

متیلن کلراید جذب شده از دو مسیر متابولیکی در بدن تجزیه می‌شود:

1. مسیر اول: تولید مونوکسید کربن (CO) و دی‌اکسید کربن (CO₂).
2. مسیر دوم: تولید دی‌اکسید کربن از طریق فرمالدئید.

مونوکسید کربن تولید شده به هموگلوبین متصل شده و کربوکسی هموگلوبین (COHb) تشکیل می‌دهد که در نهایت باعث کاهش ظرفیت حمل اکسیژن خون می‌شود.

معرفی جایگزین‌های متیلن کلراید

در بسیاری از کشورها، ظروف حاوی دی کلرومتان دارای برچسب‌های هشداردهنده هستند، زیرا این ماده می‌تواند برای کارگران بسیار خطرناک باشد. بسیاری از کارگران بدون آموزش مناسب در معرض این ماده قرار گرفته و جان خود را از دست داده‌اند.
دی کلرومتان در صنایع مختلفی مانند تولید کفش، رنگ و رزین کاربرد دارد، اما به دلیل سمی و سرطان‌زا بودن آن، نمی‌توان از مضراتش چشم‌پوشی کرد. به همین دلیل، تلاش‌هایی برای یافتن جایگزین‌های ایمن‌تر برای این ماده در حال انجام است.

یکی از جایگزین‌های پیشنهادی، NMP یا N-متیل-۲-پیرولیدون است. با این حال، تحقیقات نشان داده‌اند که این ماده نیز می‌تواند با گذشت زمان بر سلامت و محیط زیست تأثیر منفی بگذارد؛ بنابراین، مطالعات برای یافتن جایگزین‌های بهتر ادامه دارد.
به طور کلی، با توجه به خطرات دی کلرومتان برای سلامت انسان و محیط زیست، دانشمندان به دنبال جایگزین‌های مطمئن‌تری هستند. برخی از این جایگزین‌ها عبارتند از:

• مخلوطی از NMP و بنزیل الکل
• استرهای NMP
• دی بیسیک‌هایی مانند دی متیل آدیپات یا دی متیل گلوتارات
• حلال‌های سبز
• حلال‌های پایه کلریدی
• اتانول
• ایزوپروپانول
• استات اتیل
• استات بوتیل

در برخی موارد، حتی از مخلوط آب و صابون نیز به عنوان جایگزین متیلن کلراید استفاده می‌شود.

اقدامات لازم در صورت مسمومیت با متیلن کلراید

اگر با متیلن کلراید مسموم شدید، باید اقدامات زیر را انجام دهید:

• چشم: چشم‌ها را به مدت ۳۰ دقیقه با آب جاری شستشو دهید.
• پوست: بلافاصله لباس‌های آلوده را از تن خارج کنید و پوست را با مقدار زیادی آب و صابون بشویید.
• استنشاق: فرد را به هوای آزاد ببرید و در صورت بروز مشکلات تنفسی، با پزشک تماس بگیرید.
• بلع: فوراً با پزشک تماس بگیرید و راهنمایی‌های لازم را دریافت کنید.

عوارض جانبی و خطرات متیلن کلراید

قبل از خرید متیلن کلراید، بهتر است با عوارض و خطرات آن آشنا شوید. متیلن کلراید نسبت به سایر هیدروکربن‌های هالوژنه شده سمیت کمتری دارد، اما همچنان یک ماده بالقوه سرطان‌زا است.

مواجهه کوتاه‌مدت با غلظت‌های بالای متیلن کلراید ممکن است باعث سرگیجه، حالت تهوع، استفراغ و سردرد شود. تماس مداوم با این ماده می‌تواند چشم‌ها و دستگاه تنفسی را تحریک کند. تماس پوستی با متیلن کلراید مایع ممکن است باعث تحریک یا سوختگی شیمیایی شود. در شرایط حاد، مواجهه با متیلن کلراید می‌تواند کشنده باشد.

عوارض استنشاق متیلن کلراید شامل سرفه، خس‌خس سینه و تنگی نفس است. استنشاق مقادیر بالای آن می‌تواند باعث سردرد، گیجی، حالت تهوع، استفراغ، سرگیجه و خستگی شود. به طور کلی، گاز متیلن کلراید بی‌خطر نیست و می‌تواند سیستم عصبی را مختل کند. مطالعات نشان داده‌اند که استنشاق این ماده در حیوانات باعث سرطان کبد و ریه می‌شود.

نکات ایمنی MSDS دی کلرومتان

در اینجا برخی از نکات ایمنی مربوط به دی کلرومتان آورده شده است:

استنشاق: 

• اگر فردی تنفس نمی‌کند، به او تنفس مصنوعی بدهید.
• در صورت دشواری در تنفس، به فرد اکسیژن بدهید.
• فرد را از محیط کار دور کنید.
• با پزشک تماس بگیرید.

تماس با پوست:

اگر دی کلرومتان با پوست تماس پیدا کرد، اقدامات زیر را انجام دهید:

• در صورت احساس سوزش، به پزشک مراجعه کنید.
• پوست را به مدت ۱۵ دقیقه با آب فراوان بشویید.
• لباس‌ها را قبل از استفاده مجدد بشویید.
• لباس و کفش آلوده را از تن درآورید.

تماس با چشم:

چشم‌ها را با مقدار زیادی آب به مدت حداقل ۳۰ دقیقه بشویید. اگر لنز دارید، آن را خارج کنید و سپس به شستشو ادامه دهید. با پزشک تماس بگیرید.

کنترل نشت دی کلرومتان

در صورت نشت دی کلرومتان (DCM)، باید به سرعت اقدامات زیر را انجام دهید:

• پرسنل را از منطقه خارج کنید.
• ایمنی منطقه را برقرار کرده و ورودی‌ها را کنترل کنید.
• نشت را در شرایط ایمن متوقف کنید.
• مایعات را با موادی مانند خاک، ماسه خشک یا مواد مشابه مهار کنید و در ظروف بسته نگهداری کنید.
• مکان‌های نشتی را تهویه کنید.
• از شستشوی مواد نشت کرده در سینک یا فاضلاب خودداری کنید.

متیلن کلراید در محیط زیست

متیلن کلراید (دی کلرومتان) به دلیل استفاده‌های صنعتی عمدتاً در هوا و به مقدار کمتری در آب و خاک آزاد می‌شود. بسیاری از محل‌های دفن زباله‌های شیمیایی حاوی متیلن کلراید هستند که از طریق نشت و تبخیر وارد محیط زیست می‌شوند.
این ماده به راحتی تبخیر شده و در هوا آزاد می‌شود. متیلن کلراید موجود در هوا تحت تأثیر نور خورشید و واکنش با سایر مواد شیمیایی تجزیه می‌شود. تقریباً نیمی از متیلن کلراید موجود در هوا طی ۵۳ تا ۱۲۷ روز ناپدید می‌شود.

• دی کلرومتان در آب

اگرچه دی کلرومتان به راحتی در آب حل نمی‌شود، اما ممکن است مقادیر کمی از آن در برخی از منابع آب آشامیدنی یافت شود. این ماده در آب به آرامی و در اثر واکنش با سایر مواد شیمیایی یا باکتری‌ها تجزیه می‌شود.
بیش از ۹۰٪ دی کلرومتان در محیط به دی اکسید کربن (CO2) تبدیل می‌شود که در هوا موجود است. تجزیه نیمی از دی کلرومتان در آب بین ۱ تا ۶ روز طول می‌کشد.

وقتی دی کلرومتان روی زمین ریخته می‌شود، به آرامی به ذرات سطحی متصل می‌شود و از خاک به هوا منتقل شده و مقداری از آن نیز به آب‌های زیرزمینی نفوذ می‌کند. اطلاعات دقیقی در مورد مدت زمان ماندگاری آن در خاک در دسترس نیست.
نگرانی‌های زیادی در مورد تأثیر دی کلرومتان بر محیط زیست و لایه اوزون وجود دارد. با این حال، آزمایش‌ها نشان داده‌اند که این ماده تخریب‌کننده محیط زیست نیست و قبل از رسیدن به لایه اوزون تجزیه می‌شود.

• تأثیر متیلن کلراید بر لایه اوزون

متیلن کلراید (دی کلرومتان) طبق مقررات بین‌المللی به عنوان منبع دود یا ماده مضر برای لایه اوزون شناخته نمی‌شود. دلیل این امر، کوتاه بودن زمان عمر متیلن کلراید در جو است که توسط سازمان انرژی آمریکا تأیید شده است.
به طور کلی، متیلن کلراید به عنوان ماده‌ای که لایه اوزون را تخریب می‌کند، شناخته نشده است. مطابق قوانین سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا (EPA)، طول عمر اتمسفری متیلن کلراید بسیار کوتاه است و قبل از رسیدن به لایه اوزون تجزیه می‌شود.

روش‌های نگهداری متیلن کلراید صنعتی

برای نگهداری حلال دی کلرومتان (DCM)، باید آن را در ظروف دربسته و در مکانی با تهویه مناسب ذخیره کنید. سایر نکات نگهداری این ماده به شرح زیر است:

• ظروف را از آسیب‌های فیزیکی محافظت کنید.
• در مکانی خشک، خنک و با تهویه مناسب نگهداری کنید.
• ظروف حاوی DCM را دور از گرما، منابع اشتعال و نور خورشید قرار دهید.
• از تماس این ماده با عوامل اکسیدکننده، اسیدها و بازهای قوی، فلزات مانند آلومینیوم، لیتیوم، منیزیم و سدیم که ممکن است به پلاستیک‌ها، لاستیک‌ها و پوشش‌ها آسیب برسانند، خودداری کنید.

سخن آخر

متیلن کلراید یا دی کلرومتان یک حلال شیمیایی پرکاربرد است که در صنایع مختلف از جمله تولید رنگ، رزین، داروسازی و حتی در برخی کاربردهای خانگی استفاده می‌شود. با این حال، به دلیل خواص سمی و سرطان‌زای آن، استفاده از این ماده نیازمند احتیاط و رعایت نکات ایمنی است.
در سال‌های اخیر، تلاش‌های زیادی برای یافتن جایگزین‌های ایمن‌تر برای متیلن کلراید انجام شده است تا هم سلامت انسان و هم محیط زیست حفظ شود؛ بنابراین، اگر با این ماده کار می‌کنید، حتماً دستورالعمل‌های ایمنی را رعایت کنید و از تجهیزات حفاظتی مناسب استفاده کنید.